Isinulat sa Tubig

ni Celine Isabelle B. Samson

Ang sabi nila, walang kwentang magsulat sa tubig dahil mabubura rin naman ito. Ngunit para sa ilog ng bayan ng Bocaue, ang tubig ay tila ba isang libro ng kasaysayan.

Sakop ang siyam na barangay, doon sa Ilog ng Bocaue nakaangkla ang pinakamalaking pista ng bayan. Isa rin itong entrada para sa mga mangingisdang nagkakalakal ng kanilang mga huli mula sa iba’t ibang parte ng Bulacan.

Nagsisimula ang ilog sa Barangay Taal, kung saan ang tubig ay tila kulay ng lupa mula sa mga bundok, at nagtatapos sa Barangay Bambang, kung saan ang tubig ay nagiging matingkad na berde dahil sa mga nakapaligid na sasa - isang halamang mukhang kumpol ng mga dahon ng niyog, na minsa’y ginagawang alak o suka. Sa Bambang din ang parte ng ilog na pinagmulan ng karamihan sa mga istoryang nagtatahi sa buhay at bayan ng Bocaue.

Sabi ng mga lokal, nasa 200 taon na ang nakalipas mula nang may matagpuang krus sa wawa ng ilog sa Bambang. Isang kakaiba at malahimalang pangyayari, pinaniwalaang ang krus ay pinagpala; kopya ng krus kung saan namatay si Hesu Kristo. Ang balita ng lumulutang na krus sa tubig at ang paniniwalang nailigtas raw nito ang isang ale mula sa pagkalunod ang dahilan kung bakit maraming mga deboto ng Krus sa Wawa. Simula noon, naging isang tradisyon na ang pagdiriwang ng pagkakakita sa mapaghimalang krus na ito. Taunan itong inaalala sa pamamagitan ng Pista ng Krus ng Wawa.

Tuwing unang Linggo ng Hulyo, maraming gawain ang naka-abang sa pagdiriwang ng pista: may misa ng pagdiriwang, pagpapalaot ng pagoda mula sa tulay ng Bocaue sa Barangay Binang 2nd hanggang sa Bambang at maging mga prusisyon, parada, at nobena. Sa mga pagoda karaniwang nakatuon ang pansin ng media, pati ng mga taga-ibang bayan at probinsya, sapagkat ang mga pagoda ang nagpapamalas ng pagkamalikhain ng mga Bocaueno.

Nagsimula ang masayang pagdiriwang ng pista mula pa noong 1900s, ngunit natigil ito noong 1993. Ang taon na iyon ang nagmarka ng isa muling kabanata sa kasaysayan ng bayan na nakatali sa Ilog ng Bocaue. Sa gabi ng Hulyo 2, 1993, dahil sa dami ng taong umangkas sa pagoda, hindi nito kinaya ang bigat na dala.

Tumalon raw ang mga tao mula sa pagoda na nagdulot ng kawalan ng balanse at nagpadali ng paglubog ng pagoda. Sa pagkakataong ito naipamalas ng isang bata ang pagkabayani niya. Iniligtas ni Sajid Bulig, labindalawang taong gulang, ang apat na bata mula sa pagkakalunod bago kunin ng ilog ang kaniyang buhay.

Matagal na panahon ang lumipas bago naibalik ang dating saya sa pagdiriwang ng pista ng Krus sa Wawa, at pati na rin ang tradisyon ng pagpapalaot ng pagoda.

Noong 2013 lamang muli nagsimulang magpakita ang saya ng pagpipista tulad noong saya na nakikita sa mga tao bago mangyari ang trahedya ng 1993. Dalawampung taon ang nakalipas mula sa malagim na pangyayari, nagsimula na ulit ang bayan na lumikha ng mas malalaki at mas engrandeng mga pagoda, na ngayon ay ginagamitan na ng modernong makinarya.

Mas maingat na rin ngayon, ang mga pagoda nitong mga nakaraang taon ay hindi lalampas sa 15 talampakan, malayung-malayo sa mga pagoda dati na ang laki ay umaabot ng apat na palapag ng isang gusali.

Maliban sa pista, marami ring matatagpuang mga hayop at halaman sa paligid ng Ilog ng Bocaue. Mula sa Bambang, kung saan ang lawak ng ilog ay umaabot ng 150 metro - o dalawampung bahay na magkakatabi - hile-hilera ang mga sasa, bakawan at tubo sa wawa. Nasa may 100 metro ng kangkong ang sasalubong sa sinumang papunta sa “visita” na nagmamarka ng lugar kung saan natagpuan ang mapaghimalang krus.

Papuntang hilaga, ilang metro ang layo mula sa “visita” ay ang bahagi ng ilog na tinatawag ng mga nakatira doon na Latian. Mula ito sa Tagalog na salitang luntian. Mula sa hilagang parte ng Bambang hanggang sa karatig na barangay ng Antipona makikita ang luntiang mga tanawin.

Ayon sa dating kapitan ng Bambang na si Ronulfo Alcanar, mahigit na 500 na palaisdaan ang matatagpuan sa Latian. Dito nakapangingisda ang mga Bocaueno ng tilapia, bangus, hipon at sugpo.

Isang malawak na lugar kung saan karamihan lamang ng makikita ay katubigan, mga halaman at ang langit, maaari rin daw makita sa bahaging iyon ng ilog tuwing lulubog ang araw ang krus sa tuktok ng Mt. Samat sa Bataan.

Sa bandang hilaga pa, sa lugar na maraming bahayan, maaari mong makita ang istatwa ni Sajid Bulig na tila ba nagbabantay ng Ilog ng Bocaue at ang mga moog ng Koreanong simbahan ni Kim Tae-gon sa Barangay Lolomboy. Ang tubig rito ay payapa at tahimik, na paminsan-minsa’y nabubulabog ng makinarya ng bangka ng mga mangingisda o makinarya ng trash boat ng munisipyo.

Kung magsasawa ka nang tumingin sa mga gusali na nakapaligid sa parte na ito ng ilog, hindi mahirap na makakita ng iba’t ibang klaseng mga ibon. Ayon kay Alcanar at Bocauenong si Jose Alcoriza, puno ang ilog ng iba’t ibang uri ng mga ibon: mula sa mga puting heron at kingfisher, mga maya at mga pipit, pati na rin mga bato-bato at alangaray.

Matapos ang Lolomboy ay ang mga barangay ng Binang 1st at Binang 2nd, na kinaluluklukan ng Pamilihang Bayan ng Bocaue. Naririto ang fish port na pinagtitipun-tipunan ng mga mangingisda mula Bocaue, Hagonoy at Calumpit upang magkalakal ng kanilang mga huli.

Lagpas ng Barangay Taal at Turo, makararating ka naman sa Barangay Tambubong. Sa lahat ng barangay, doon lamang sa Tambubong may matatagpuang shortcut papuntang Barangay Turo na may sakop sa Bocaue Tollgate, daanan ng mga sasakyang paluwas ng Maynila o papuntang Pampanga. Limang piso at ilang minuto lamang ang kakailanganin upang tawirin ang ilog sa pamamagitan ng pagsasagwan, na kung sa lupa dadaan ay maaaring umabot ng 30 hanggang 40 minuto.

Mas kilala man ang Bocaue para sa ibang bagay, tulad ng pagiging kabisera ng Pilipinas ng mga paputok, hindi maikakaila ang gandang nakapanghahalina ng Ilog ng Bocaue. Ang yaman ng kasaysayan ng bayan na makikitang nakasulat sa tubig nito, ang pagkamasayahin ng mga tao at ang mga yamang-tubig at yamang lupa ng Bocaue ay tamang-tama para mabuo ang isang “RiverTown Wonder.”

Written in Water

By: Chin Samson

They say that to write in water is a futile attempt at record-keeping. But for the town river of Bocaue, Bulacan, water is as good a history book as those found in the town's libraries.

Spanning its nine barangays, it is the Bocaue River that the town's biggest festival is built upon. More importantly, it serves as a point of entry for fishermen to conduct trade of fresh game caught from other parts of Bulacan.

The river starts from Barangay Taal, where the water is brown and fresh from the mountains and ends in Barangay Bambang, where it turns dark green from the sasa that surround it, a plant looking very much like bundles of palm leaves which can also be made into liquor and vinegar.

It is in Bambang, just a few kilometers away from the part of the river that flows into the Manila Bay, that holds much of the history that weaves together the life of the Bocaue River.

According to locals, it has been around 200 years since a cross was found floating near the banks of Bambang or wawa in Tagalog. A rather unusual, even miraculous happening, the cross was believed to be blessed, a replica of the cross that Jesus Christ died on. News about the floating cross on the river, and hearsay of it saving an old woman from drowning, created many devotees to the Krus sa Wawa. From then on, the commemoration of the finding of the Krus sa Wawa became a tradition in Bocaue.

Every first Sunday of July, the town is marked with activities ranging from a celebratory mass, the sailing of an enormous float from the Bocaue Bridge in Barangay Binang 2nd to Bambang, processions and marches, novenas, and a fiesta that binds all the activities together. It is the floats that the media and even people who do not hail from Bocaue flock to see every July, for it is a showcasing of the town’s creativity.

The feast of the Krus sa Wawa brought to life the Bocaue River yearly since the 1900s, until 1993. That year marked another of the most unforgotten pieces of history also tied to the Bocaue River. On the night of July 2, 1993, due to the overwhelming amount of people who boarded the pagoda, the floating mass was not able to carry the weight of its passengers.

Panic led the people to jump off the float, creating an imbalance and escalated the sinking of it. It was in this event that created a hero out of a child. Sajid Bulig, a twelve-year-old native of Bambang, saved four children before he himself drowned in the river.

For many years, the feast that was once filled with joy from splashing each other with water from the river brought to mind memories of the tragedy that lace the event with tears and sadness for those who died. It took a long time before the town decided to set sail a float on the river again.

More cautious, the town opted to make the pagoda not higher than 15 feet, a far cry from the previous years’ that stood as high as four storeys of a building. It was only in 2013 that the feast of the Krus sa Wawa had the semblance of pre-1993 celebrations. Twenty years after the tragedy, the town began to build higher and grander pagodas, but now more equipped and safe, using modernized machinery.

Aside from the feast, much can also be said about the rich flora and fauna that can be found in the Bocaue River. Starting from Bambang, where the river can reach a width of 150 meters - which can fit about 20 houses - the banks are lined with sasa, mangroves and sugarcanes. Leading to the visita built on where the cross was found, about 100 meters of swamp cabbage or kangkong cover a fifth of the river.

Going up north, a few meters away from the visita is the place called by the locals latian. Rooted from the Tagalog term for green (luntian), the northern part of Bambang up to neighboring Barangay Antipona comprise a part of the barangay filled with greenery.

According to former Bambang barangay captain Ronulfo Alcanar, more than 500 hectares of fishing grounds are in the latian. It is here where milkfish, tilapia, shrimp and prawns may be harvested.

A wide area where one can only see water, trees and the sky, Alcanar says the cross in Mt. Samat, Tarlac may even be seen from there during the sunset.

Going further north to the residential areas, one will be able to see the statue of Sajid Bulig overlooking the Bocaue River in Bambang and the towers and turrets that make up the Korean church of Kim Tae-gon in Barangay Lolomboy. The waters of the Bocaue River are calm and quiet, only occasionally disturbed by the machinery of fishermen’s boats and the motor of the municipal trash boat.

When one is tired of looking at the structures that line the river, it will not be difficult to spot birds of different kinds. According to Alcanar and local Jose Alcoriza, the river is full of aviary companions: from white herons to kingfishers, sparrows to pipits, bato-bato to alangarays.

After Lolomboy comes Binang 1st and Binang 2nd, where the Bocaue public market may be found. Its fishport is a melting pot of fishermen and seafood on certain mornings, with fishermen coming from Hagonoy and Calumpit bringin their harvest to Bocaue.

Skipping Barangays Turo and Taal - where a treehouse may be spotted along the bank of the river if one has good eyesight - one may find Barangay Tambubong interesting. Out of all the barangays, it is only in Tambubong that Bocauenos, at least those who know about it, use the river channel as a shortcut to reach the Bocaue Tollgate area, where one can ride buses headed to Manila or up north to Pampanga. For only five pesos and about four minutes of one’s time, a man or a woman from the barangay will row a boat to get you across Tambubong to Barangay Turo, which by land can take as long as 30 to 40 minutes.

While there are many elements in the town of Bocaue that in recent years define its identity, such as being the fireworks capital of the country, it is undeniable that its river holds as much charm as the lights that form in the sky from the fireworks. It is the history written in its waters, the heroism of its children, the merriness of its people and the richness of its flora and fauna that make Bocaue a RiverTown Wonder.